Dzieje Biblioteki Głównej UTP są ściśle związane z kolejnymi etapami rozwoju i przekształceniami uczelni. W roku 1951 - z chwilą powołania Wieczorowej Szkoły Inżynierskiej, BG otrzymała podstawy prawne do funkcjonowania jako biblioteka uczelniana. W połowie lat sześćdziesiątych uczelnia została przekształcona w Wyższą Szkołę Inżynierską. W roku 1974, w wyniku połączenia WSI i Bydgoskiej Filii Akademii Rolniczej w Poznaniu, powstała Akademia Techniczno-Rolnicza im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich, a wraz z nią obecna Biblioteka Główna.

Wieczorowa Szkoła Inżynierska (1951-1963)

Pierwszy budynek WSI
W pierwszym semestrze roku akademickiego 1951/52 nie istniała jeszcze biblioteka uczelniana. Studenci WSI korzystali w tym czasie z księgozbiorów Technikum Mechaniczno-Elektrycznego oraz Technikum Chemicznego. Jednocześnie w gabinecie rektora, oprócz sprzętu przeznaczonego do wyposażenia pierwszych laboratoriów, gromadzono zarówno przekazywane w darze, jak i kupowane - pierwsze książki, podręczniki i skrypty dla tworzącej się biblioteki. Biblioteka WSI rozpoczęła swoją działalność 16 stycznia 1952 roku, w budynku A przy ul. Olszewskiego 20 (obecnie Kordeckiego). Dla jej potrzeb przydzielono wówczas jedno pomieszczenie, które spełniało zarówno funkcję czytelni, jak i wypożyczalni. Pierwszą osobą zatrudnioną w bibliotece była pani Agnieszka Wasielewska (1951-1953).

Oprócz zakupu, Biblioteka wzbogacała swoje zbiory otrzymując je zarówno od osób prywatnych, jak i zakładów państwowych. W 1952 roku biblioteka zgromadziła 2.193 woluminów druków zwartych, a w roku 1959 dysponowała księgozbiorem liczącym 7.527 książek. Rozpoczęto rutynowe prace bibliotekarskie, tworząc zaczątek katalogu alfabetycznego (klamrowego) i dokonując pierwszych wpisów do księgi inwentarzowej druków zwartych. Pierwszą pozycją z sygnaturą 1, wpisaną do inwentarza druków zwartych dnia 22 lutego 1952 roku była książka pt. “Analityczne metody chemii organicznej” Pl. A. Plattnera w tłumaczeniu J. W. Grochowskiego, wydana Nakładem Akademickiej Spółdzielni Wydawniczej w Warszawie w 1948 r. Egzemplarz tej książki przechowywany jest w zbiorach Biblioteki Głównej do dnia dzisiejszego. Tematyka zbiorów gromadzonych w latach pięćdziesiątych odzwierciedlała ówczesne kierunki kształcenia studentów. Przeważały tytuły z zakresu matematyki, geometrii, fizyki, chemii, materiałoznawstwa, maszynoznawstwa, elektrochemii, metalografii, budowy i eksploatacji maszyn, itp. 46% zbiorów zwartych stanowiły wydawnictwa w języku polskim, a 44% stanowiły książki wydane w języku rosyjskim. Pozostałe 10% zbiorów to wydawnictwa niemieckie, angielskie i francuskie. Znaleźć można w inwentarzu tytuły zaskakujące, jak na tamte czasy, nowością problematyki, jak np. książkę R.W. Hallasa “Telewizja”, wydaną w 1947 roku.

Jako ciekawostkę można uznać również fakt gromadzenia w bibliotece WSI książek beletrystycznych np.: L. Kruczkowskiego “Kordian i cham” z 1953 roku, L. Tołstoja “Wojna i pokój” w 4 tomach z roku 1950, “Charlie Chaplin” G. Sadoula i “Ciężkie czasy” K. Dickensa z 1955 roku, wydane nakładem “Czytelnika” oraz wiele innych. W późniejszym okresie książki te usunięto ze zbiorów biblioteki. Dopiero od roku akademickiego 1955/56 zaczęto gromadzić więcej książek polskich wydawnictw naukowych, jak PWN i PWT. Pierwszą zakupioną w 1955 roku książką PWN była pozycja pt. “Metody numeryczne rozwiązywania równań różniczkowych cząstkowych” D.J. Panowa. Pierwszą książką z tzw. “drugiego obszaru płatniczego”, wpisaną w inwentarza w lutym 1952 roku, był podręcznik z sygnaturą 133 pt. “Higher mathematics for students of chemistry and physics”, wydany w Londynie w 1931 r. Pierwszym skryptem, wydanym na prawach rękopisu w 1953 r. był zbiór wykładów Jana Harasymowicza pt.: “Teoria skrawania metali”.

Inne skrypty napisane przez pracowników WSI, a wydane w tym samym roku to “Objaśnienia do ćwiczeń laboratoryjnych z fizyki” Tadeusza Wysockiego oraz “Materiałoznawstwo” Jerzego Tarana. Te pierwsze skrypty są obecnie eksponatami w “Izbie pamięci” w naszej bibliotece, jako świadectwo historii uczelni i biblioteki.

W latach 50-tych czasopisma docierały nie do biblioteki, lecz do sekretariatu uczelni i stamtąd były rozchwytywane przez pracowników dydaktycznych. Bibliotekarz nie miał praktycznie żadnej kontroli nad ich wpływem i udostępnianiem. Ten stan rzeczy miał odzwierciedlenie w sprawozdaniach GUS, gdzie po raz pierwszy liczbę tytułów czasopism podano dopiero w latach 1958 i 1959 (odpowiednio: 17 i 12 tytułów bieżących).

Wyższa Szkoła Inżynierska (1964-1973)

Pierwszy skrypt
Lata sześćdziesiąte to dla uczelni i biblioteki okres przemian i dalszego rozwoju. 12 września 1964 roku Rozporządzeniem Rady Ministrów przekształcono dotychczasową Wieczorową Szkołę Inżynierską w Wyższą Szkołę Inżynierską z uprawnieniami do prowadzenia studiów w trybie zajęć dziennych, wieczorowych i zaocznych, a w roku 1968 uczelni nadano imię Jana i Jędrzeja Śniadeckich.

Sytuacja lokalowa biblioteki uległa pewnej poprawie z chwilą oddania do użytku budynku B przy ul. Olszewskiego 20 (obecnie rektorat), dla jej potrzeb przydzielono dwa pomieszczenia. W jednym z nich urządzono magazyn książek i czasopism, a w drugim wypożyczalnię. Pierwsza Czytelnia Książek i Czasopism oddana została do użytku dopiero 1.10.1968 r. W tym okresie rozpoczęto prace nad prawidłowym opracowaniem rzeczowym księgozbioru, zwłaszcza pozycji obcojęzycznych i stworzeniem katalogu rzeczowego. Wymagało to zwiększenia liczby osób pracujących w Bibliotece. W roku 1964 zatrudnionych było tylko 2 pracowników pełnoetatowych, a w roku 1969 liczba bibliotekarzy wzrosła do 7 osób.

Pierwszym, oficjalnym Kierownikiem Biblioteki Głównej WSI została mgr Antonina Nitka, absolwentka Uniwersytetu Wrocławskiego. Struktura Biblioteki Głównej była nadal bezoddziałowa, a organizacja pracy odbywała się zgodnie z “drogą książki”, tj. od gromadzenia, przez opracowanie alfabetyczne i rzeczowe do udostępniania zbiorów. Biblioteka gromadziła piśmiennictwo różnojęzyczne z zakresu tematyki istniejących wydziałów. Podstawowymi kierunkami gromadzenia były: mechanika, inżynieria i technologia chemiczna, budownictwo lądowe, elektronika i elektrotechnika, a także matematyka, fizyka i nauki społeczne.

W latach sześćdziesiątych systematycznie wzrastała liczba gromadzonych druków zwartych: od 8.058 woluminów w roku 1960 do 33.089 woluminów w roku 1969. Liczba tytułów czasopism wzrosła od 23 w roku 1960 do 672 w roku 1969. Począwszy od drugiej połowy lat sześćdziesiątych biblioteka rozpoczęła gromadzenie zbiorów specjalnych, głównie norm i opisów patentowych. W roku 1968 utworzono Samodzielny Dział Zbiorów Specjalnych, a w rok później również Czytelnię Zbiorów Specjalnych (zajmowała się nimi nieprzerwanie od 1968 r. aż do przejścia na emeryturę w 1999 r. mgr Celina Grzesińska). Gromadzono: Polskie Normy, Normy Branżowe, grafikę, kartografię, płyty gramofonowe, taśmy magnetofonowe, fotokopie, mikrofilmy, tłumaczenia.

Z roku na rok wzrastała też liczba osób korzystających ze zbiorów Biblioteki. W roku 1960 liczba zarejestrowanych czytelników wynosiła 261, a liczba wypożyczonych książek 2.760 woluminów. W roku 1969 r. liczba czytelników wzrosła do 2.503, zaś liczba wypożyczonych książek do 10.625 woluminów.

W roku 1970 kierownikiem Biblioteki został mgr Jan Kubiński. Zorganizowano wówczas nową strukturę, powstały działy wewnętrzne biblioteki, przybyło pomieszczeń, zwiększyła się liczba pracowników (15 osób). W skład struktury organizacyjnej Biblioteki wchodziły: Oddział Gromadzenia i Uzupełniania Zbiorów, Oddział Opracowania i Katalogowania Rzeczowego, Oddział Udostępniania, Oddział Zbiorów Specjalnych oraz Oddział Informacji Naukowej. W 1970 roku Biblioteka dysponowała 37.448 woluminami druków zwartych, 447 tytułami czasopism bieżących, w tym: 186 tytułami czasopism krajowych, 147 tytułami czasopism radzieckich i 114 tytułami czasopism z krajów demokracji ludowej (KDL). Zbiory specjalne liczyły ogółem 21.687 jednostek inwentarzowych.

Pod koniec lat sześćdziesiątych powiększyło się środowisko akademickie Bydgoszczy. Dnia 3 lutego 1969 roku zostały uruchomione formalnie akademickie studia rolnicze w Bydgoskiej Filii Wyższej Szkoły Rolniczej w Poznaniu. Dla jej potrzeb zaadaptowano i wyposażono zespół budynków przy ul. Bernardyńskiej 6/8. W budynku tym lokal otrzymała również biblioteka. Od początku jej powstania funkcję Kierownika pełniła dr Cecylia Bieguszewska, w późniejszych latach długoletni Dyrektor Biblioteki Głównej Akademii Techniczno-Rolniczej. W pierwszym okresie działalności Bibliotece Filii przekazano w depozyt część księgozbioru z Biblioteki Głównej WSR w Poznaniu. W okresie istnienia Filii (5 lat) biblioteka zgromadziła 12.540 woluminów skryptów i podręczników oraz 1.285 woluminów książek naukowych z zakresu nauk rolniczych. W dalszych latach księgozbiór ten został podzielony, zasilając nowo powstające biblioteki wydziałów - rolniczego i zootechnicznego, a pewna część zbiorów trafiła także do Biblioteki Głównej.

Akademia Techniczno-Rolnicza (1974 - 2006)
Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy (od 23 XI 2006 - )


Budynek Rektoratu UTP
Biblioteka Główna Akademii Techniczno-Rolniczej im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich została powołana do życia aktem prawnym z dnia 15 lutego 1975 roku, jako jednostka w strukturze organizacyjnej uczelni (Dziennik Urzędowy Ministerstwa Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki, Nr 3 poz. 20). Od początku istnienia Biblioteki Głównej ATR, aż do chwili przejścia na emeryturę, jej Dyrektorem była dr Cecylia Bieguszewska (1974-1991). Funkcję zastępcy dyrektora pełnił do 1991 r. dotychczasowy Kierownik Biblioteki WSI, mgr Jan Kubiński.

Przez krótki okres funkcjonowały w strukturze organizacyjnej dwie wypożyczalnie – jedna w bibliotece przy ul. H. Sawickiej 28 (obecnie ul. Mazowiecka) i druga w bibliotece przy ul. Olszewskiego 20 (obecnie ul. Kordeckiego). W kwietniu 1975 roku Bibliotekę Główną przeniesiono z ul. Olszewskiego na ul. Seminaryjną 5 (do budynku po Studium Wojskowym). Zorganizowano tam trzy czytelnie: Czytelnię Książek, Czytelnię Czasopism oraz Czytelnię Norm i Patentów. Brakowało jednak miejsca do magazynowania zbiorów. Nowsze nabytki magazynowano na miejscu, starsze wydawnictwa pozostały w piwnicy w budynku A przy ul. Olszewskiego 20. Już w chwili przejęcia przez Bibliotekę budynku przy ul. Seminaryjnej wiadomo było, że warunki w nim panujące nie stwarzały perspektyw do dalszego rozwoju. Jedyną zaletą zmiany tej lokalizacji było skupienie pracy bibliotekarskiej w jednej siedzibie. W tym okresie opracowano nową strukturę organizacyjną Biblioteki Głównej, dostosowaną do aktualnych potrzeb i zadań Akademii Techniczno-Rolniczej. Rozbudowano Dział Gromadzenia i Uzupełniania Zbiorów, w którym pracowały w tym okresie 3 osoby, a kierownictwo Działu powierzono mgr Felicji Bruszkowskiej. Z wielką uwagą dobierano tytuły książek, wychodząc naprzeciw oczekiwaniom pracowników i studentów zarówno kierunków technicznych jak i rolniczych. Ważną działalnością było zorganizowanie wymiany wydawnictw własnych z innymi ośrodkami akademickimi. Tak więc od 1975 r. Oddział Gromadzenia Zbiorów rozpoczął systematyczną wymianę z 46 ośrodkami naukowymi w Polsce.

Do dyspozycji czytelników były dwa podstawowe katalogi: alfabetyczny i rzeczowy, ten ostatni prowadzony według klasyfikacji UKD. Osobnymi katalogami były: katalog czasopism, katalog opisów patentowych, katalog prac magisterskich, doktorskich i rozpraw habilitacyjnych oraz mikrofilmów, fotokopii i kserokopii. Biblioteka jako placówka usługowa rozpoczęła od 1975 roku również działalność informacyjną. W tym okresie praca ta nie była jeszcze dobrze zorganizowana. Biblioteka udzielała informacji bibliograficznych, bibliotecznych i rzeczowych w formie bezpośredniej: telefonicznej lub pisemnej. Pierwszymi wydawnictwami informacyjnymi były gromadzone bibliografie krajowe i zagraniczne jak: radzieckie wydawnictwa “Referativnyj żurnal”, “Ekspress – Informacija” oraz amerykańska “Bibliography of Agriculture” i trzy serie “Current Contents”. Wydawnictwa angielskojęzyczne “The World of Learning” i “The International Who is Who”, były w bieżącej prenumeracie. Biblioteka zamawiała z CIINTE, w szerokim zakresie tematycznym karty dokumentacyjne, zawierające streszczenia najnowszych publikacji obcojęzycznych z zakresu rolnictwa i nauk technicznych, bardzo przydatne jako informacja o źródle dla pracowników naukowych i studentów-dyplomantów. Bogaty zbiór tych tzw. “fiszek” został całkowicie usunięty ze zbiorów Biblioteki na początku lat dziewięćdziesiątych, z chwilą wkroczenia do bibliotek komputeryzacji. Pod koniec lat siedemdziesiątych zbiory druków zwartych zwiększyły się o ponad 50 tys. woluminów. W roku 1970 liczba ich wynosiła 37.448, a w 1980 roku już 89.189. Wzrosła również liczba gromadzonych czasopism z 447 tytułów czasopism bieżących w roku 1970 do 1.325 w roku 1979.

Po oddaniu do użytku Ośrodka Szkół Wyższych w Fordonie przy ul. Rubinowej (obecnie Kaliskiego 7), 2 maja 1978 r. nastąpiła kolejna przeprowadzka Biblioteki Głównej. Z uwagi na brak możliwości wygospodarowania osobnej czytelni dla zbiorów specjalnych, nastąpiło włączenie ich do zasobów udostępnianych w Czytelni Głównej. Rozpoczęto gromadzenie prac doktorskich, których obrony odbywały się w ATR. W roku 1980 nastąpiło uzupełnienie posiadanego dotychczas zbioru norm branżowych (BN) o normy wydawane przez instytucje inne niż PKN, co pozwoliło na zgromadzenie kompletnego zasobu BN. Tym samym BG ATR stała się placówką dysponującą pełnym zbiorem norm polskich i branżowych, cenioną w mieście i regionie. Stały dopływ opisów patentowych do zasobów bibliotecznych dał podstawę do stworzenia popularnego wśród użytkowników i znanego w kraju ośrodka informacji patentowej.

Poważne ograniczenie środków dewizowych spowodowało konieczność znacznego zmniejszenia zakupu książek “z drugiego obszaru płatniczego” oraz liczby prenumerowanych tytułów czasopism pochodzących z krajów kapitalistycznych. W roku 1987 zaprenumerowano: 646 tytułów czasopism polskich, 324 tytuły czasopism wydawanych w ZSRR oraz 188 “KDL-owskich”. Pod koniec lat osiemdziesiątych liczba druków zwartych wzrosła o ok. 40 tys. vol. oraz około 38 tys. jednostek inwentarzowych zbiorów specjalnych. Liczba tytułów czasopism bieżących w roku 1989 wynosiła 1.392.

Siedziba BG - kompleks budynków uczelnianego ośrodka w Fordonie
W roku 1991, po odejściu na emeryturę pani dr Cecylii Bieguszewskiej, Dyrektorem Biblioteki Głównej został mgr Jan Kubiński. W 1995 r. zastępcą Dyrektora ds. komputeryzacji, w późniejszych latach zastępcą Dyrektora została mgr Lidia Derfert-Wolf. Poprawę funkcjonowania Biblioteki Głównej przyniosło oddanie w 1990 r. do użytku budynku 3.1 w Fordonie, przeznaczonego dla Wydziału Rolniczego, gdyż zaprojektowano w nim pomieszczenia przystosowane specjalnie do potrzeb bibliotecznych. Początkowo umieszczono tam księgozbiór o charakterze rolniczym (część książek przekazaną z Biblioteki Wydziału Rolniczego oraz księgozbiór pochodzący ze zlikwidowanej biblioteki z Osielska) oraz czasopisma o tematyce rolniczej wraz z zeszytami naukowymi uczelni rolniczych, wydzielone z Czytelni Głównej. Swoje miejsce znalazła tam też znaczna część zbiorów specjalnych - normy i patenty. W wyniku reorganizacji biblioteki, latem 1994 r. podjęto decyzję o ponownym scaleniu księgozbioru, niezależnie od tematyki, a zwolnione w ten sposób miejsce, po przeniesieniu Działu Czasopism, pozwoliło na stworzenie Czytelni Czasopism i Zbiorów Specjalnych. W 1998 r., staraniem Dyrektora BG, mgr Jana Kubińskiego, magazyny książek wyposażono w nowoczesne regały do magazynowania zwartego. Dzięki temu pozyskano powierzchnię potrzebną zarówno do właściwego funkcjonowania Biblioteki, jak i sprzyjającą podejmowaniu dodatkowych zadań. 13 lutego 2002 r. w Wypożyczalni uruchomiono punkt sprzedaży wydawnictw uczelnianych Akademii Techniczno-Rolniczej.

W latach dziewięćdziesiątych rozpoczęła się komputeryzacja wielu dziedzin działalności bibliotecznej. W tym celu, w 1992 r. został zakupiony System Obsługi Biblioteki (SOB). W trakcie użytkowania okazało się jednak, że SOB posiada sporo wad, które utrudniają wdrażanie komputeryzacji biblioteki i postępy w tej dziedzinie. Konieczne więc stało się podjecie decyzji o zakupie bardziej nowoczesnego i przyjaznego systemu. W 1995 r. zakupiono i zaimplementowano angielski system biblioteczny TINLINB, udostępniony czytelnikom 1 października 1998 r. Przygotowane zostało dla nich osobne pomieszczenie (informatorium), gdzie można korzystać zarówno ze stanowisk komputerowych, jak i z tradycyjnych katalogów skrzynkowych (prowadzonych do 1998 r.). Ponadto w informatorium studenci mają do dyspozycji 4 komputery przeznaczone specjalnie do wyszukiwań w Internecie oraz do przeszukiwania baz bibliograficzno-abstraktowych na CD-ROM. Istnieje tam też dostęp (podobnie jak z wszystkich komputerów sieci uczelnianej) do baz danych online (Science Citation Index, Inscpec, Compendex i Chemical Abstracts) oraz do czasopism elektronicznych. Dzięki przynależności do konsorcjów, Biblioteka zapewnia dostęp do 4 serwisów czasopism elektronicznych: LINK (wydawnictwa Springer Verlag), ScienceDirect (wydawnictwa Elsevier i Academic Press) oraz EIFL Direct (EBSCO Publishing) oraz Kluwer. Oprócz powyższych, w Czytelni Czasopism, Norm i Patentów istnieje możliwość skorzystania z bazy patentowej POLPAT.

Z początkiem lat 90-tych Biblioteka Główna ATR nawiązała współpracę z innymi bibliotekami naukowymi: z Biblioteką Główną Politechniki Warszawskiej w zakresie tworzenia bazy SYMPO (rejestracja materiałów konferencyjnych) oraz z Centralną Biblioteką Rolniczą (CBR) w Warszawie w zakresie budowy baz SIGŻ, AGRIS i SIBROL. Ponadto podjęto współpracę z Ośrodkiem Przetwarzania Informacji, w zakresie systemu SYNABA (od 1995 r. w wersji elektronicznej).

Warto odnotować, że po latach przerwy nastąpiło wznowienie serii wydawniczej “Prace Biblioteki Głównej” – w roku 2001 opublikowana została “Bibliografia (adnotowana) prac doktorskich i rozpraw habilitacyjnych pracowników ATR za lata 1984-2000”. Zawartość tej bibliografii, aktualizowanej na bieżąco, jest także dostępna w formie bazy danych pod adresem http://bibliografia.utp.edu.pl

Wyrazem otwartości i zainteresowania osiągnięciami bibliotek zagranicznych było uczestnictwo w trzech programach TEMPUS. Dla pracowników Biblioteki była to wyjątkowa okazja porównania i zweryfikowania wiedzy na temat współczesnego bibliotekarstwa europejskiego. Niemniej ważnym zadaniem była i jest nadal integracja środowiska bibliotekarskiego regionu kujawsko-pomorskiego, współpraca i wymiana doświadczeń. Takiemu celowi służył cykl seminariów, zorganizowanych przez Bibliotekę Główną w latach 1995 – 1999, pod wspólnym tytułem “Komputerowe systemy biblioteczne w szkołach wyższych regionu kujawsko-pomorskiego”. Poznaniu naszej Biblioteki, jej osiągnięć i możliwości służy też wszystkim internautom “strona wizytowa”, dostępna pod adresem http://www.bg.utp.edu.pl

Z najnowszych wydarzeń warto odnotować, że 3 marca 2003 r. wprowadzono możliwość automatycznego zamawiania książek z katalogu komputerowego Biblioteki Głównej.

Historia rozwoju Biblioteki Głównej ATR w okresie 50-lecia obfitowała w burzliwe wydarzenia. Wielokrotne przeprowadzki, zmiany organizacyjne i strukturalne utrudniały życie pracownikom Biblioteki, lecz z perspektywy czasu z pewnością były konieczne. Wszelkie działania zawsze były podejmowane z myślą o poprawieniu warunków i wygodzie czytelników. Zwłaszcza końcowe lata zeszłego stulecia można uznać za duży przełom w działalności usługowej Biblioteki. Takie działania, jak komputeryzacja wszystkich działów Biblioteki i bibliotek wydziałowych, zapewnienie dostępu do centralnego katalogu komputerowego, komputerowych baz bibliograficznych, powszechny dostęp do zasobów sieci Internet, z pewnością podniosły jakość oferowanych przez Bibliotekę usług.