Idea open access (OA) - otwartego dostępu do wiedzy

Open Access (OA, otwarty dostęp) to wolny, bezpłatny, ale też powszechny, trwały i natychmiastowy dostęp do danych i publikacji elektronicznych o charakterze naukowym i edukacyjnym. Każdy użytkownik sieci ma prawo czytać, kopiować, drukować, rozpowszechniać, indeksować, cytować oraz przeszukiwać zasoby otwarte, w tym pełne teksty artykułów opublikowanych w modelu open access, bez ograniczeń finansowych, prawnych i technicznych, przy zachowaniu praw autorskich.

Deklaracja Berlińska z 2004 r. definiuje otwarty dostęp do zasobów jako możliwość wykorzystania nieograniczonych źródeł wiedzy i dziedzictwa kulturowego, która powinna być aprobowana przez społeczność naukową.

Rozróżnia się dwa główne modele ruchu open access:

  1. repozytoria otwarte - tzw. zielone podejście: archiwizacja kopii własnej pracy w otwartych archiwach
  2. czasopisma otwarte - tzw. złote podejście: publikowanie w czasopismach naukowych z otwartym dostępem
Ponadto istnieje wiele innych, ważnych dla nauki i edukacji zasobów, zaliczanych do otwartych:
  1. otwarte materiały edukacyjne
  2. biblioteki cyfrowe i inne zasoby otwarte

Stosowanie w w/w serwisach standardowego opisu bibliograficznego oraz oprogramowania zgodnego z protokołem OAI-PMH gwarantuje, że metadane są indeksowane przez wyszukiwarki ogólne i naukowe. Powstały również wyspecjalizowane zintegrowane wyszukiwarki zasobów OA.

Ruch open access w liczbach:

Więcej o open access w Serwisie EBIB oraz w Uwolnij naukę

aktualizacja: 16.11.2015
oprac. LDW